تاریخ نشر: مهر1393 نویسنده: اكبر اسدعليزاده

تجسم و انعكاس اعمال در معارف اسلامي با رويكرد رسانه‌اي

تجسم اعمال اصطلاحي است كه در حوزه‌هاي كلام، فلسفه، عرفان و اخلاق بحث و بررسي شده است. اهميت اين موضوع از آن جهت است كه مي‌تواند شبهات و پيچيدگي‌هايي را پاسخ بگويد كه با معاد و عدل الهي در كيفر گناهان مرتبط است. نظريه تجسم اعمال به اين معناست كه اعمال، باورها و ملكات دنيوي انسان‌ها، رابطه تكويني با پاداش و مجازات‌هاي اخروي او دارد. به عبارت ديگر، آنچه انسان انجام مي‌دهد يا معتقد است، در عالم آخرت به شكل واقعي، تجسم مي‌يابد و در نتيجه صاحب خود را خوشحال يا معذّب مي‌كند. ريشه اين نظريه در ظاهر برخي آيات و رواياتي است كه در متون ديني وجود دارد. البته صريح نبودن متون مرتبط با اين نظريه، سبب بروز اختلاف آراء در ميان دانشمندان اين نظريه شده است. در سده‌هاي اخير، ملاصدرا به بيان اين نظريه پرداخت و مباني عقلي آن را محكم كرد، انديشمنداني چون ملاهادي سبزواري، فيض كاشاني و در عصر حاضر، علامه طباطبايي، امام راحل رحمه الله ، شهيد مطهري و آيت‌الله جوادي آملي نظر ايشان را پذيرفتند. تجسم اعمال از منظر رسانه‌اي نيز بستر و سوژه مناسبي براي انتقال ارزش‌هاي ديني و بسط اخلاق اسلامي از طريق برنامه‌هاي نمايشي است؛ زيرا اين موضوع برخلاف ساير موضوعات كلامي و معارفي، از ظرفيت بالاي بصري برخوردار است و با رسانه‌هاي ديداري سنخيت كامل دارد. آنچه مهم است استفاده صحيح و مستند از اين مقوله ديني در برنامه‌هاي رسانه ملي است. ازاينرو، حجت الاسلام و المسلمين اكبر اسد علي‌زاده زحمت تحقيق و نگارش اين اثر را بر عهده گرفتند، اميد داريم اصحاب رسانه از آن بهره ببرند.


تاریخ نشر: مهر1393 نویسنده: قاسم كرباسيان

مقدمه‌اي بر اصول و روش‌هاي تربيت جوان مطلوب و رسانه ملي

بر اساس تعاليم الهي و ديني حيات انسان مبتني بر هدف است و هدف غايي آن، رسيدن به مقام خليفةاللهي و عبوديت خداوند است و انسان براي رسيدن به اين هدف، نيازمند تربيت نفس خويش است. به اين دليل همواره اهميت دارد و لازم است جامعه اسلامي و نهادهايي كه به نوعي در اين زمينه نقش دارند، به موضوع تربيت توجه داشته باشند. در اين بين صدا و سيما نهاد بسيار مهمي است كه مي‌تواند در اين باره نقشي كليدي برعهده بگيرد. اين نهاد به دليل گستردگي مخاطبان و قدرت اثرگذاري بر آنها و نيز توانايي بسيج كردن نيروها و امكاناتِ مختلف جامعه، بايد به خط اول تلاش در اين عرصه تبديل شود. بر همين اساس، اين رسانه اثرگذار نيازمند دانش نظري است تا با اتكا به آن و با بهره‌گيري از دانش عملي به‌روز و كارآمد رسانه‌اي، به برنامه‌سازي تربيتي بپردازد و در اين عرصه نقش مهم خود را ايفا كند.پژوهش حاضر به منظور در دسترس قرار دادن اين دانش نظري براي رسانه ملي تهيه شده است و مي‌كوشد درباره اصول و شيوه‌هاي تربيتي جوانان، مطالبي را در اختيار برنامه‌سازان تربيتي و برنامه‌ريزان سازمان قرار دهد.


تاریخ نشر: شهريور1393 نویسنده: سيد مصطفي احمدزاده

نقش رسانه ملي در ترويج ارزش‌هاي انقلاب اسلامي براي كودكان

بيش از سه دهه از عمر پر بركت انقلاب اسلامي ايران ميگذرد و بر خلاف انتظار مخالفان و دشمنانش، همچنان به پيش ميتازد و بحرانهاي اقتصادي، سياسي و اجتماعي داخلي و خارجي متعددي را پشت سرنهاده است و در پيچ و خم اين تحولات از آرمانها و ارزشهاي خود دست برنداشته و حتي يك قدم عقب‌نشيني نكرده است. رمز اين پويندگي و پايندگي را بايد در استواري، عمق و گستره معنا و محتواي حركت‌آفرين ارزشهاي اسلامي و انساني آن جست‌وجو كرد. بي‌ترديد، هر گونه آسيب و انحرافي در ارزش‌هاي انقلاب اسلامي، ماندگاري آن را به خطر خواهد انداخت. در اين ميان، نسلهاي دورههاي گذشته انقلاب كه پاسداران ارزش‌هاي انقلاب در عمل بوده‌‌اند، وظيفه دارند اين ميراث ارزشمند را عملاً به نسل‌هاي بعدي برسانند. روشن است كه كودكان به لحاظ آسيب‌پذيري بيشتر نسبت به ساير سنين در اولويت‌اند. كودكان دست كم از سه طريق با ارزش‌ها آشنا مي‌شوند و آن‌ها را دروني‌سازي مي‌كنند. نخستين ارزش‌ها توسط پدران و مادران به كودكان منتقل مي‌شود و در نهاد آرام آنان جاي مي‌گيرد. مدارس و مراكز آموزشي و ديني در رتبه بعدي قرار مي‌گيرند. اما نقش رسانه‌ها از يك سو به دليل جذابيت بيش از حدّ آن براي كودكان و از سوي ديگر، به جهت بهره‌گيري از شيوه‌هاي آشكار و نهان و توانايي رسانه در ساده‌سازي مفاهيمِ پيچيده در سطح شناختي كودكان، در اين مثلث انتقال، تقريباً بي‌بديل است.


تاریخ نشر: شهريور1393 نویسنده: امير يزديان

رويكردهايي به سواد رسانه اي

يكي از نويسندگان اين كتاب در دوره دكتري مجبور بود واحدي را به عنوان آخرين واحد درسي بگذراند كه به بررسي آثار ويليام شكسپير اختصاص داشت. استاد در روز نخست اين كلاس، دانشجويان خود را چنين خطاب قرار داد: «يك حقيقت درباره شكسپير وجود دارد و من آن حقيقت را مي‌دانم». وقتي قواعد كلاس را مطرح ساخت، تقريباً بازي مشخص شده بود. ما به عنوان دانشجويان دوره دكتري بايد به آنچه در ذهن غبارآلود و مبهم استاد مي‌گذشت، دست پيدا مي‌كرديم و حقيقت شكسپير را درمي‌يافتيم. سپس نويسنده ما دست خود را بالا برد و به استاد گوش‌زد كرد كه كتابخانه دانشگاه پُر است از كتاب‌هايي كه هر يك رويكرد (حقيقت)ي متفاوت درباره اين شاعر بزرگ ارائه مي‌دهند. اين حرف چندان به مزاج استاد خوش نيامد. آن نيم‌سال تحصيلي، دوره خوبي نبود. البته اين كتاب چنين ادعايي ندارد. رويكردهايي به سواد رسانه‌اي، رويكردهايي براي مطالعه سواد رسانه‌اي ارائه مي‌دهد. از اين روي، كتاب به دنبال رويكردي فراگير است و نه تقليل‌گرا. هدف از آشناسازي دانشجويان با اين رويكردهاي متنوع، نشان دادن راهبردهايي متنوع به ايشان براي فهم و درك مطالب رسانه‌اي است. در حالتي ايده‌آل، اين رويكردها، شما را قادر مي‌سازند تا از دريچه‌هايي متنوع به مطالب رسانه‌اي بنگريد. هر يك از اين رويكردها مي‌تواند در رشته‌اي خاص، مفيدتر باشد. برخلاف ادعاي آن استاد قديمي، نمي‌توان گفت كه مطالب رسانه‌اي تنها يك حقيقت دارند. اينكه در هر حوزه، يك حقيقت وجود دارد، اهميت ندارد، بلكه مهم اين است كه شما رويكردهايي انتقادي در پيش بگيريد و نگرشي تازه به مطالب رسانه‌اي به دست آوريد. با وجود اين، آشنايي شما با رويكردهاي انتقادي متنوع (به عنوان ابزار) از اهميت بسزايي برخوردار است؛ با بهره‌گيري از همين رويكردها قادر خواهيد بود تا مطالب رسانه‌اي را به طور نظام‌مند (با حمايتِ «متن» رسانه‌اي) تحليل كنيد.


تاریخ نشر: مرداد1393 نویسنده: محمد خلجي,ميثم اميدعلي

رسانه و حقوق شهروندي

خداوند متعال را سپاس مي‌گوييم و شكرگزاريم از براي همتي كه عطا فرمود تا سزاوار بيان حق و جايگاه آن و حق انسان شهروند برآييم. ارزش نهادن به انسان و تكريم برترين مخلوق هستي، از آيين و اديان الهي، سرچشمه گرفته است و دين اسلام كه كامل‌ترين آيين‌ها و آخرين دين است، بيش از همه بر آن تأكيد كرده است. به دليل اهميت ويژه‌اي كه اسلام براي انسان قائل است، حقوق شهروندي جزو قوانين جداناپذير اين دين الهي است. شهر، شهروندي و حقوق شهروندي هرچند موضوع‌هايي مدرن و اصطلاحاتي جديد هستند و در دولت و ملت معنا پيدا مي‌كنند، اما آنها از متون ديني سرچشمه‌ گرفته‌اند. حقوق و آزادي‌هاي فردي و مدني، آزادي عقيده و بيان، حق زندگي و حق مالكيت، حقوق اجتماعي، قضايي و سياسي، بخشي از حقوقي است كه در مفهوم حقوق شهروندي مي‌گنجد. رسانه در جايگاه ابزار انتقال معنا و در راستاي تحقق زندگي آرماني يا شيطاني، مي‌تواند به حقوق حقه انسان، خدمت يا خيانت كند. رسانه‌ها نقشي بسيار پررنگ در تأمين اين حقوق دارند. رسانه‌ها همچون ابزاري براي آگاهي‌بخشي، نظارت بر محيط و آموزش شهروندان عمل مي‌كنند؛ بدين ترتيب تصديق‌كننده وظايف شهروندي همچون مشاركت، نقد و رأي دادن هستند. شهروندان آگاه مي‌توانند بهتر و فعالانه‌تر در فرآيندهاي تصميم‌گيري جوامع شركت كنند.


تاریخ نشر: تير1393 نویسنده: محمد رضايي آدرياني

آيين برنامه‌سازي درباره زندگي امام رضا عليه السلام

در ادامه‌ سلسله‌پژوهش‌هاي برنامه‌اي درباره‌ زندگاني معصومان عليهم السلام ، كتاب آيين برنامه‌سازي درباره زندگي امام رضا عليه السلام ، بعد از تحرير و چاپ زندگي امام موسي كاظم عليه السلام و زندگي امام جعفر صادق عليه السلام ، سومين اثر در اين مسير است. با توجه به حضور كوتاه‌مدت امام رضا عليه السلام در ايران، به‌ويژه، وجود بارگاه نوراني و مقدس ايشان، كه معرف يكي از مهم‌ترين هويت‌هاي فرهنگي ايرانيان، از هر نژاد و مذهب، به‌ويژه، شيعه ايراني است؛ زندگاني آن حضرت، جايگاهي ويژه از نظر اولويت برنامه‌سازي در شبكه‌هاي صدا و سيما دارد. توجه به زندگاني امام رضا عليه السلام و تقاضاي مردم براي برنامه‌سازي در اين باره و به تبع آن، نياز به پژوهش‌هاي برنامه‌اي مستند و كاربردي، از علل مهم تهيه‌ اين اثر پژوهشي بوده است. در اين پژوهش سعي شده به زندگي امام رضا عليه السلام بيشتر از منظري تاريخي توجه شود. در حقيقت، اين پژوهش، تاريخي و كتابخانه‌اي است؛ در حالي كه مي‌توان به بارگاه مطهر امام و انبوه زائران آن، كه بيشترين زائر در شهرهاي مقدس جهان اسلام هستند، از منظر علومي چون مطالعات فرهنگي و جامعه‌شناسي نيز نگريسته شود تا موضوعات و زمينه‌هاي فراوان برنامه‌سازي كشف شود؛ كاري كه از دايره پژوهش تاريخي حاضر و محدوديت‌هاي آن بيرون است. پژوهش برنامه‌اي زندگاني امام كاظم عليه السلام ، بسيار جزئي‌نگر بود و بر مطالعه موردي روايات و حكايات زندگاني آن حضرت متمركز بود. پژوهش برنامه‌اي زندگاني امام صادق عليه السلام ، نيز نگاهي كلان‌تر داشت و قصدش تعريف مذهب جعفري از منظر امام صادق عليه السلام بود. در اين پژوهش، تلاش شده است ضمن نگاهي نو به تاريخ و زندگاني امام رضا عليه السلام ، به بركات وجود مزار آن حضرت در ايران نيز اجمالاً پرداخته شود و درنهايت، براي ايده‌يابي از زندگي ايشان، روشي كاربردي‌تر نشان داده شود كه ان‌شاء‌الله، براي برنامه‌سازان، مفيدتر از دو پژوهش سابق باشد. اثر حاضر، صرفاً كتاب ايده‌هاي برنامه‌سازي رضوي نيست تا فقط فهرستي از ايده‌ها را، بدون پيش‌فرض‌ها و بازتاب‌هايشان پيشنهاد دهد، بلكه پژوهشي برنامه‌اي و ايده‌ياب است؛ يعني تلاش شده تا پژوهشِ مبناي هر ايده‌يابي نيز آورده شود؛ تا پژوهش‌هاي برنامه‌اي در حوزه مباحث تاريخي عملاً نقد و بررسي و بازتعريف شوند.


تاریخ نشر: تير1393 نویسنده: محمد رضايي آدرياني

آيين برنامه سازي مهدويت

مهدويت و انتظار از هويت‌هاي بنيادين تشيع است و يكي از علت‌هاي بالندگي و شكوفائي تاريخ تشيع به شمار مي‌رود. چنانكه تشيع بدون اصل معرفتي مهدويت و فرهنگ اجتماعي انتظار شناخته نخواهد شد. تشيع در ميان فرقه‌هاي اسلامي، تنها فرقه‌اي است كه رويكرد آينده‌گرا دارد، اين آينده نگري ديني را به عناصر فرهنگي تبديل كرده است و اين اصل در تمامي سطوح معرفتي و رفتاري شيعه جريان دارد. چنانكه مهدويت هم آيينه تمام نماي اصل امامت است و هم در فروع دين تجلي تبري و تولي است كه شيعه بر محور امام هر زمان، تعريف مي‌كند. از ديدگاه اخلاق نيز انتظار منتظران نمود سبك زندگي روزآمد شيعيان است. به همين دليل مهدويت فقط مناسبت و رويدادي مذهبي ـ شيعي در نيمه شعبان و نهم ربيع الاول نيست؛ بلكه آموزه‌اي است كه در تمامي لحظه‌هاي زندگي منتظران بروز دارد. از آنجا كه مهدويت و انتظار در مكتب تشيع جايگاه ويژه‌اي دارد، شايسته است در نظام برنامه‌سازي رسانه‌اي نيز براي آن اهميت ويژه‌اي قائل شويم. و پيوسته در قالب برنامه‌سازي‌ به اين اصل بنيادين توجه گردد. اين اثر مجموعه‌اي از ايده‌ها و سوژه‌هاي محتوايي را كه قابليت تبديل شدن به برنامه رسانه‌اي را دارند، به مديران و برنامه سازان معرفي مي‌كند. همچنين براي غني‌سازي و تنوع‌بخشي به ايده‌هاي مهدوي، به صورت موجز فرايند برنامه‌سازي ديني ـ مهدوي را آسيب‌شناسي كرده و روش ايده‌يابي بينا رشته‌اي را قالبي جديد و روزآمد براي ايده‌يابي موضوع‌هاي ديني، معرفي مي‌كند. سپس با نگاهي تطبيقي به معارف مهدوي و علوم انساني اين روش را برگزيده و ايده‌هايي متنوع و روزآمد را در زمينه معارف مهدوي ارائه مي‌كند. در گام بعدي براي تحقق اين هدف قصد دارد فرايند برنامه‌سازي با موضوع مهدويت را با توجه به به فراواني شبكه‌ها و مخاطبان گوناگون آنها، تنوع بخشد.


آشنايي با كارشناسان مهدويت (ويژه برنامه‌سازان رسانه ملي)

سال 1393 هجري شمسي با تدبير مقام معظم رهبري، سال «اقتصاد و فرهنگ با عزم ملي و مديريت جهادي» نام گرفت. گذشته از ارتباط ميان اقتصاد و فرهنگ، نقش بيبديل فرهنگ ديني در پيشرفت جامعه اسلامي و مصونماندن آن از آسيبهاي دروني و بيروني، بر كسي پوشيده نيست. يكي از جنبههاي مهم فرهنگ ديني كه قدمتي همپاي ظهور اسلام، بلكه ظهور اديان الهي دارد، فرهنگ مهدويت است. فرهنگ مهدويت، مجموعهاي از نگرش‌ها، ارزشها، هنجارها، رسوم، سنّتها و شعائري است كه حول اعتقاد به آموزه مهدويت شكل ميگيرد. البته اين فرهنگ در طول تاريخ گاه دستخوش انحرافاتي هم شده است. منتها فرهنگ اصيل مهدويت، به خواست الهي و همّت عالمان و بيدارگران وارسته، در طول تاريخ حفظ و از نسلي به نسل ديگر منتقل شده است. از طرف ديگر با توجه به ظهور رسانههاي مدرن در سالهاي اخير بهويژه همگانيترينِ آنها؛ يعني تلويزيون و راديو، نميتوان نقش بي‌بديل رسانه ملي را در گسترش و پاسداشت فرهنگ اصيل مهدويت ناديده انگاشت. در كتاب حاضر كه با مشاركت مركز تخصصي مهدويت حوزه علميه قم تدوين شده، تعدادي از كارشناسان، مشاوران و پژوهشگران نخبه در حوزه مهدويت، به مديران و برنامهسازان صدا و سيما معرفي شده‌اند تا با حضور و مشاوره آنها، بر غناي برنامههاي رسانه ملي در حوزه مهدويت، بيش از پيش افزوده شود. اميد كه توانسته باشيم در مسير اشاعه فرهنگ اصيل مهدويت، قدمي هر چند كوچك كه مرضي درگاه خداوند متعال و حضرت امام زمان عجل الله تعالي فرجه الشريف باشد، برداشته باشيم. قابل ذكر اين‌كه اطلاعات تكميلي از افراد معرفي شده در اين كتاب و نيز اطلاعات مربوط به كارشناسان حوزه‌هاي مختلف علوم انساني ـ اسلامي، براي استفاده مديران و برنامه‌سازان رسانه ملي، در پايگاه اطلاع‌رساني مركز پژوهش‌هاي اسلامي صدا و سيما به آدرس


رسانه‌هاي نوين و تحولات بين‌المللي

در دهههاي گذشته، تغيير و تحولات فن‌آوريهاي ارتباطي و اطلاعاتي با ظهور فضاي مجازي و رسانههاي جديد با ايجاد مدل‌‌هاي جديد توليد، مديريت و توزيع اطلاعات، به شكل‌هاي نويني از رسانهها انجاميده كه فضا و محيط رسانهاي جديدي را شكل داده، تأثيرهاي اجتماعي، فرهنگي، سياسي و اقتصادي گوناگوني بر جوامع، گذاشته است. به دليل اينكه اين فضاي جديد، بسياري از مفاهيم و مسائل را تغيير داده و تعريف‌هاي جديدي از آنها ارائه كرده است، براي تشخيص و تبيين بهتر بسياري از تغييرات و تحولات عرصههاي مختلف در سطوح متعدد، سودمند است. ارتباطات سياسي و تحولات بينالمللي نيز به طور پيوسته با فن‌آوري معاصر تغيير پيدا ميكنند و از آنجا كه رشد و تحولات فن‌آورانه، رسانه‌هاي جديدي را شكل ميدهد، رابطه ميان رسانه و تحولات بين‌المللي نيز در حال تغيير است. به واقع، تغيير فن‌آوري و رسانه بر مسائل بينالمللي و ارتباطات سياسي در سطوح مختلف اثر ميگذارد؛ به طوري كه برخي پژوهشگران برآن‌اند كه شرايط نوين رسانهاي، دربردارنده تغيير پارادايمي در تغيير و تحولات بين‌المللي است. در اين شرايط، دولت‌ها نه تنها با چالشهاي اين فضاي نوين رسانه‌اي مواجه‌اند، بلكه همواره مي‌كوشند از آن براي اهداف سياسي در سياست داخلي و خارجي و روابط بينالملل بهره بگيرند. شرايط و رقابت در فضاي رسانهاي پيچيده جهاني موجب شده برخي كشورها براي تسلط بر افكار عمومي جهاني و تسهيل همكاري و تعريف مناسب از جايگاه خود و نحوه ارتباط با ديگران و در نتيجه، كسب وجهه و اعتبار بين‌المللي، سازوكارها و پروژه‌‌هاي مختلفي براي استفاده از توانمندي‌ها و قابليت‌هاي جديد رسانه‌اي و مواجهه با چالش‌ها، تدوين و طراحي كنند.


موضوع: تاريخ و مناسبتها تاریخ نشر: خرداد1393 نویسنده: مريم سقلاطوني

ترنم بهار(زيرنويس‌ها و پيام‌هاي كوتاه ويژه موضوع سال 1393)

مقام معظم رهبري سال 1393 را سال «اقتصاد و فرهنگ با عزم ملي و مديريت جهادي» نام‌گذاري كردند. ايشان در بخشي از پيام نوروزي خود فرمودند: در اواخر سال ۹۲ بحمدالله يك زيرساخت فكري و نظري براي حماسه‏ اقتصادي به وجود آمد؛ سياست‌هاي «اقتصاد مقاومتي» اعلام شد و زمينه آماده است براي اينكه ان‏شاءالله تلاش لازم در اين باب انجام بگيرد. در نگاه به سال ۹۳ آنچه به نظر اين حقير مهم‏تر از همه است، دو مسئله است: يك مسئله همين مسئله‏ اقتصاد، و ديگري مسئله‏ فرهنگ است. در هر دو عرصه و در هر دو زمينه، توقعي كه وجود دارد، تلاش مشتركي است ميان مسئولان كشور و آحاد مردم. آنچه براي بناي زندگي و سازندگي آينده مورد انتظار است، بدون مشاركت مردم تحقق‏پذير نيست. بنابراين، علاوه بر مديريتي كه مسئولين بايد انجام بدهند، حضور مردم در هر دو عرصه، لازم و ضروري است؛ هم عرصه‏ اقتصاد، هم عرصه‏ فرهنگ. ازاين‌رو، مركز پژوهش‌هاي اسلامي صدا و سيما در همكاري و همراهي با تلاشگران عرصه رسانه ملي در تحقق اين مهم، مجموعه پيام‌هاي كوتاه و زيرنويس‌هاي تلويزيوني را تدوين، و به اهالي رسانه تقديم مي‌كند. اميد است اين اثر، رضايت همكاران و مخاطبان رسانه ملي را جلب كند.


// موضوع



// کتاب