/// سطوح روايت‌ در قصه‌هاي قرآن


تاریخ نشر شهريور1392
موضوع: دين شناسي نویسنده: غلامرضا يوسف زاده

متن کتاب

چکیده

عمر قصه و قصه‌گويي، به اندازه عمر پيدايش زبان و گويايي بشر است و آن را جزو نخستين هنرهاي بشر مي‌توان شمرد؛ زيرا از همان ابتدا انسان آنچه بر وي رفته بود، براي ديگران تعريف مي‏كرده و داستان گذشتگان نيز سينه به سينه نقل شده است.

زندگي انسان هيچ‌گاه از روايت كردن و قصه گفتن خالي نبوده است. وي شرح جنگ‌ها، تكاپوها، آمد و شد اقوام و آنچه قهرمانان ملي يا مذهبي انجام مي‏داده‌اند، در قالب قصه بيان مي‌كرده است. مادران براي انتقال تجارب خود به كودكان قصه مي‌گفته‌اند. قصه به ظاهر، روايتي ساده از ماجراست، ولي در بنياد خود منعكس‏كننده ديدگاه انسان در هر دوره و زماني درباره هستي و خود انساني و نيز عامل انتقال آداب، سنن، اعتقادات و تاريخ يك نسل به نسل ديگر است.

انسان به دليل ويژگي‌هاي رواني خود، نسبت به قصه و پي گرفتن سرگذشت و سرنوشت قهرمانان داستان‌ها كشش خاصي دارد و همين شخصيت‌هاي داستاني هستند كه الگو و آينه‌اي براي كنش و عمل در زندگي قرار مي‌گيرند. به همين سبب، روايت‌گري و قصه‏گويي، راهي براي آموزش تفكر و بايدها و نبايدهاي موردنظر بوده است و عموم معلمان بشري از اين روش براي انتقال آموزه‌هاي خود بهره برده‏اند.در همين راستا، خداوند متعال نيز در قرآن مجيد از اين شيوه بسيار استفاده كرده است.

قصه‌هاي قرآني بخش زيادي از حجم قرآن كريم را به خود اختصاص داده است. اين حجم، گوياي آن است كه قسمتي از معارف اصيل ديني از اين طريق ارائه شده است؛ چرا كه قرآن كريم كتابي براي هدايت همه مردم است و مخاطباني خاص ندارد. از آنجا كه بسياري از مردم از طريق داستان، معارف عميق را ساده‌تر درك مي‌كنند، خداوند در قرآن كريم از قالب قصه هم استفاده كرده است. سرگذشت پيامبران پيشين و چگونگي برخورد آنان با اقوام خود و سرانجام اطاعت يا معصيت، ايمان يا كفر اين اقوام، جزئي از معارف اصيل ديني است كه از طريق قصه انتقال مي‏يابد.

بر اين اساس، كاوش در قصه‌هاي قرآني، جست‌وجو در بخشي از معارف الهي است و پژوهش در قصه‌هاي قرآني بدون توجه به ظرافت‌هاي روايت‌گري در اين قصه‌ها، استفاده‌اي ناقص خواهد بود. پس مطالعه، پژوهش و تلاش براي فهم ظرافت‌هاي بياني و روايتي اين قصه‌ها، ضرورتي اجتناب‌ناپذير و به منظور استفاده هر چه بيشتر از معارف قرآن كريم، راهگشا خواهد بود.

علاوه بر اين، ما نياز داريم بدانيم چگونه و در چه مواردي مي‏توانيم از فرم و محتواي قصه‏هاي قرآني در روايت‏گري بشري خود استفاده كنيم كه اين مورد آخر، خود مجالي گسترده مي‏طلبد.

اما نكته آخر اينكه پژوهشگران سرشناسي به گردآوري قصه‏هاي قرآني و بحث در مورد آنها اهتمام داشته‌اند، ولي توجه خاص به جنبه‏هاي ادبي و هنري قصص قرآن، موجي جديد است كه به طور عمده در مصر مطرح شده است. در اين ميان، كتاب الفنّ القصصي نوشته دكتر خلف‌‌الله، به دليل نظراتي كه در آن مطرح شد، باعث التهاب‌ها و توجه روزافزون به جنبه‏هاي هنري قصه‌هاي قرآني در جامعه علمي مصر گشت. اين موج از طريق ترجمه در ايران بازتاب داشت و زمينه نوشتن كتاب‏ها و مقالات متعددي را كه همگي از همان پژوهش‌ها متأثرند، فراهم كرد.

اما نگاه روايت‏شناختي به قصص قرآني، نگاه جديدي است و نگاشته‌ها به زبان فارسي در اين زمينه، بسيار اندك است.

اين كتاب در چهار بخش تنظيم شده است اميد اينكه اين نگاشته گام كوچكي در اين راستا باشد.

در بخش اول كلياتي در باب قصه و قصه‌گويي در قرآن آمده است در بخش دوم كه اصلي‌ترين بخش كتاب است سطوح روايت در قصه‌هاي قرآن ذيل پنج سطح: سبك، طرح، داستان، معاني و مباني ذكر شده؛ در بخش سوم همين سطوح به طور خاص روي قصه يوسف عليه السلام پياده شده تا كارايي مباحث ذكر شد، يك‌جا ديده شود و در بخش چهارم مطالب جمع‌بندي شده كه در آن سعي شده تا خلاصه‌اي از تمام مطالب آورده شود تا مروري سريع بر تمام مطالب باشد. در پايان از خداوند متعال (جل جلاله) عاجزانه خواهانم كه اين تلاش ناچيز در اعتلاي فرهنگ قرآن كريم را مورد قبول قرار دهد و ثوابش را به روح امام امت بنيان‌گزار جمهوري اسلامي و ارواح شهداي اسلام واصل فرمايد.


شناسنامه

سرشناسه: يوسف‌زاده، غلام‌رضا، ‏‫۱۳۴7‏-
‏عنوان و نام پديدآور: سطوح روايت در قصه‌هاي قرآن/ غلام‌رضا يوسف‌زاده.
‏مشخصات نشر: قم: صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران، مركز پژوهش‌هاي اسلامي، ‏‫۱۳۹۲.
‏مشخصات ظاهري: ‏‫۲۰۰ص.‬
‏شابك: ‭978-964-514-292-4‬
‏وضعيت فهرست نويسي: فيپا
‏موضوع: قرآن -- قصه‌ها -- نقد و تفسير
‏موضوع: قرآن-- تحقيق
‏شناسه افزوده: صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران. مركز پژوهش‌هاي اسلامي
‏رده بندي كنگره: 1392 6س9ي/9/88 BP ‏‫‭ ‬
‏رده بندي ديويي: ‏‫۲۹۷/۱۵۹
‏شماره كتابشناسي ملي: ‭ ۳۱۸۳۶۹۲
سطوح روايت در قصه‌هاي قرآن (كد: 1936)
نويسنده: غلام‌رضا يوسف‌زاده
تهيه‏ كننده و ناشر: مركز پژوهش‏هاي اسلامي صدا و سيما
ويراستار: مرضيه علاقه‌بند
صفحه‌آرا: سميه مرادي
طراح جلد: حسين ونكي
نوبت چاپ: اول / 1392
شمارگان: 1200 نسخه
بها: 60000 ريال
حق چاپ براي ناشر محفوظ است.
نشاني: قم، بلوار امين، مركز پژوهشهاي اسلامي صدا و سيما
تلفن: 32915511 ـ 025 دورنگار: 32915510 ـ 025
تهران: خيابان جام جم، ساختمان شهيد رهبر، طبقه زيرزمين
تلفن: 22014738 ـ 021 نمابر: 22164997
دفتر خراسان: مشهد ـ خيابان امام خميني رحمه الله ، جنب باغ ملي، ساختمان صبا، طبقه سوم
تلفن: 2215108 ـ 0511 نمابر: 2215106
info@irc.ir ---- www.irc.ir

مشاهده متن کامل کتاب

متن کتاب دسترسی به متن کامل کتاب