/// اشارات اربعين


تاریخ نشر آذر1396

متن نشریه

چکیده

تحليل جهاني‌شدن مناسك زيارت مخصوصه اربعين پديده¬اي نيست كه با قواعد مادي و مرسوم علمي ممكن باشد. گستره و عمق اين پديده شگرف را تنها مي شود در بستر آخرالزماني فهم كرد. بر اساس نصوص متعدد، وجود مبارك حضرت امام مهدي ارواحنافداه خود را به فرزنديِ حضرت امام حسين(ع) معرفي خواهند فرمود و جهاني‌شدن «اربعين» مقدمه‌اي بر فهم و معرفت جهاني سيدالشهداء(ع) و حماسه عاشورا براي شناخت منجي عالم(عج)است. به‌طور كلي براي فهم و تعميق عموم مناسك از جمله مناسك «اربعين» سه الزام اساسي وجود دارد: اول: كشف دالّ مركزي هريك از مناسك كه محور اساسي همه برنامه‌ها و فعاليت ها و نقطه‌اي مهم و حسّاس است. در مناسك اربعين ‌حسيني مفهوم «زيارت» نقطه كانوني است. «زيارت» مفهومي تعالي بخش است كه توانسته پاسدار اعتقادات و ارزش ها در طول تاريخ تشيّع باشد و كشش بهت انگيز آن، جذبه ولايت را شهودي‌تر ساخته است. نصوص مقدّس و سيره بزرگان دين درباره «زيارت»، گوياي ابعاد سازنده فردي و اجتماعي اين مفهوم است؛ هرچند كمتر براي مخاطبان واكاوي و تبيين شده است. بيان آثار عميق زيارت خاصّه ايجاد انقلاب دروني، تحول‌زايي و اميد‌بخشي به حوزه فردي محدود نمي شود و شامل «زيارت جمعي» نيز مي‌شود. چنانچه محوريت «زيارت» در فرآيند فهم و تعميق مناسك اربعين ناديده گرفته شود اين پديده از هويت خود تهي مي‌شود و اين حركت ممتاز دچار انحرافاتي عميق خواهد شد. دوم: فرآيند فهم و تعميق مناسك ديني زماني به‌درستي تكميل مي شود كه مناسك، «مردمي» باشد و اجزاي آن با جان و اراده توده مردم پيوند خورده باشد و حكومت ها و دولت ها فقط نقش راهبردي، تشويق‌گر و تسهيل‌كننده داشته باشند. تجربه تلخ مداخله غير‌كارشناسانه دستگاه‌هاي فرهنگي و غيرفرهنگي در جشن‌هاي نيمه شعبان كه تا يك دهه پيش كاملاً خودجوش، پر رونق و خلّاق اداره مي شد نمونه‌اي عبرت‌انگيز است. «اربعين» نيز در معرض چنين مخاطره‌اي است. صحيح است كه حكومت اسلامي مكلف به «تعظيم شعائراللّه» است ولي بايد بسترساز فعاليت‌هاي خودجوش مردمي خاصه جوانان مؤمن و پرنشاط باشد نه آنكه آنچنان همه ساحت هاي مناسك را تصدي‌گري كند كه هم انگيزه‌هاي عمومي را كمرنگ سازد و هم حركت هاي «آتش به اختيار» را تضعيف و سركوب. بايد ميدان تحرك و مديريت را به مردم سپرد آنگاه خواهيم ديد كه خلاقيت و توانمندي مردمي شاهكارهايي خلق خواهند كرد كه برنامه‌ريزي‌هاي پر طمطراق و هزينه‌كرد منابع كلان از بيت المال در مقابل آن به چشم نخواهد آمد. سوم: آداب و رسوم رايج در فرآيند فهم و تعميق مناسك ديني نقش مهمي دارند. ميزبانان مخلص و بي پيرايه اربعين در كشور عراق بر اساس سنت چند صد ساله، با آداب و رسومي خاص رفتار مي‌كنند كه حكايت از عمق عشق و زلال صفاي ايشان دارد. شيدايي اين دلدادگان در پذيرايي از زائران سيدالشهداء(ع) زائران را آنچنان مبهوت مي‌سازد كه توصيف آن در بضاعت قلم و قاب دوربين نمي‌گنجد. در مسيرهاي متعدد پياده‌روي اربعين هر كه با هر چه دارد خود را به زائران رسانده است. در مسير خادمي فرقي ميان غني و فقير، رئيس عشيره و غير او، مرد و زن، جوان و پير، صاحب منصب و شهروند عادي وجود ندارد. از متولي موكبي قديمي كه اجدادش، وديعت به او سپرده‌اند تا خادمان گمنام مواكب همه آمده اند تا در خدمت زائران امام شهيدان رضايت حضرتش را كسب كنند. براي آنان فرقي ميان زائر عرب و عجم، آسيايي و اروپايي و امريكايي و افريقايي، شيعه و غير شيعه، مسلمان و غير مسلمان و هر مرزبندي بي‌اعتباري در كسوت دلدادگي به ولايت قابل تصور نيست؛ چرا كه موكب متعلق به ارباب و مأمن همه زائران اوست. در اين ميان برپايي موكب‌هاي اختصاصي براي ايرانيان و يا قوميت ها، اقشار و استان هاي مختلف ايران و نپذيرفتن زائران ايراني بدعتي خطرناك است و زمينه نقار و اختلاف را فراهم مي آورد. اگر آداب و رسوم ريشه‌دار ميزبانان عراقي را پاس نداريم، هزينه كرد چند ميلياردي، حداكثر ما را دلخوش به مستحباتي خواهد كرد كه برخي واجبات، ضروريات و مصالح امت اسلامي و جامعه شيعي و اجتماع ميليوني زائران اربعين را بر زمين خواهد نهاد.


شناسنامه

فصلنامه اشارات ـ شماره 24 ـ ویژهنامه «اربعین 1439ق» ـ پاییز 1396/ کد: 2726 صاحب امتیاز: ادارهکل پژوهشهای اسلامی رسانه مدیر مسئول: دکتر محمدحسین ظریفیان یگانه جانشین مدیر مسئول: حامد حجتی سردبیر: عباس غلامی با سپاس از: سرکار خانم مریم سقلاطونی بها: 75000 ریال نشانی: قم، بلوارامین، ادارهکل پژوهشهای اسلامی ص پ: 3133 ـ 37185 تلفن: 32915511 ـ 025 نمابر: 32915510 ـ 025

مشاهده متن کامل نشریه

متن نشریه دسترسی به متن کامل نشریه

// مناسبت‌های مرتبط با کتاب



// مناسبت‌های مرتبط با متن کتاب



/// نشریات