// گزیده های معارفی / سیره

اظهارات موذيانه مأمون در عهدنامه ولايت عهدي امام رضا(ع)

عنواناظهارات موذيانه مأمون در عهدنامه ولايت عهدي امام رضا(ع)
سيرهدر آن بخش از عهدنامه ولايت‌عهدي امام رضا(ع) كه اظهارات مأمون است، نكات ظريفي نهفته است كه به صورت فهرست‌وار به آنها اشاره مي‌شود:
1. تأكيد مأمون بر «اميرالمؤمنين» بودن خود و تلاش براي تثبيت اين عنوان در ذهن همه مخاطبان.
2. دريافت بيعت از مردم براي فرمانروايي خود به بهانه دريافت بيعت براي ولايت‌عهدي علي بن موسي الرضا(ع).
3. مأمون خلافت را در ادامه رسالت پيامبر، مايه كمال دين معرفي مي‌كند و به خلافت خود رنگ الهي مي‌بخشد و اين سخن او دقيقاً نقطه مقابل نظر اهل‌بيت است كه آنان امامت را مايه كمال دين و استمرار رسالت مي‌دانستند، نه خلافت هر انسان قدرت‌طلب و فاسدي را كه به منزله خليفه بر مسلمانان سلطه يابد.
4. در عهدنامه، خليفه، انساني مؤمن، مطيع پروردگار و دلسوزتر از همگان براي اسلام و مسلمانان معرفي شده است كه خلافت به مثابه موهبتي الهي بر عهده او است.
5. طرح اطاعت خليفه از طرف خدا مقدمه‌اي براي اطاعت مردم از خليفه و گردن نهادن به فرمان‌هاي او است.
6. مأمون سعي دارد تا تمام حركات و تصميم‌گيري‌هاي خود را مبتني بر شريعت و مصالح مسلمانان و مسئوليت ديني و الهي بشناساند ازاين‌رو به آيات قرآن استناد مي‌كند.
7. او امام رضا(ع) را شايسته‌ترين، عالم‌ترين، زاهدترين، باتقواترين شخص براي ولايت‌عهدي بر مي‌گزيند و به اين صفات تصريح دارد تا غير مستقيم خود را نيز داراي اين صفات معرفي كند.
8. مأمون در تفويض ولايت‌عهدي به امام(ع)، واژه «ايثار» را به كار برده و آن را تكرار كرده است. در كاربرد اين واژه نوعي منت‌گذاري بر امام و علويان مشهود است. اين حركتِ مأمون، انحراف عميق عقيدتي و متضاد با بينش اماميه است كه حكومت را در اساس، حق امام مي‌داند و ديگران را غاصب مي‌شناسد.
مأمون از امام رضا(ع) مي‌خواهد تا در تأييد عهدنامه، چند سطري بنويسد. امام، مطالبي را مرقوم داشت كه در كمال تقيه و ناگزيري از وفاق با پيشنهاد تحميلي مأمون، مجال‌هاي فراواني براي تأمل، دقت و دريافت شرايط و نظر امام دارد. شايد ظاهر نوشته امام، سطحي‌نگران را به پذيرش ولايت‌عهدي و قبول جايگاه مأمون متقاعد سازد، ولي اهل دقت و درايت با تأمّل در تعابير و حتي دعاها و توصيف‌هاي امام، نظرگاه‌هاي واقعي امام و منظور و هدف وي را به روشني در مي‌يابند. خطبه آغازين نوشته امام و تعبيرهاي به كار رفته در آن، حكايت از نوعي تهديد، نگراني و بي‌اعتمادي دارد.
منبعامام علي بن موسي الرضا، منادي توحيد و امامت
نويسندهمحمد جواد معيني و احمد ترابي
ناشرآستان قدس رضوي
سال چاپ1379
صفحه145 ـ 147

/// آخرین گزیده‌ها