// گزیده های معارفی / ضرب المثل

ترجيح دشمن دانا بر دوست نادان

عنوانترجيح دشمن دانا بر دوست نادان
ضرب المثلدشمن دانا به از نادان دوست!
زمينه پيدايشكودكي از جمله آزادگان * رفت برون با دو سه همزادگان پايش از آن پويه درآمد ز دست * مهر دل و مُهره پشتش شكست شد نفس آن دو سه هم‌سال او * تنگ‌تر از حادثه حال او آن كه ورا دوست‌ترين بود گفت * در بُن چاهيش ببايد نهفت تا نشود راز چو روز آشكار * تا نشويم از پدرش شرمسار عاقبت انديش‌ترين كودكي * دشمن او بود در ايشان يكي گفت:‌«همانا كه درين همرهان * صورت اين حال نماند نهان چون كه مرا زين همه دشمن نهند * تُهمتِ اين واقعه بر من نهند زي پدرش رفت و خبردار كرد * تا پدرش چاره آن كار كرد هر كه در او جوهر دانايي است * ‌بر همه چيزش توانايي است دشمن دانا كه غم جان بود * بهتر از آن دوست كه نادان بود(1)
پيامها1. دوست نادان، ضرر رساني‌اش بيشتر از خير رساني‌اش است. 2. جهل و ناداني حتي از جانب دوست نيز غير قابل تحمل است. 3. خطر معاشرت با نادان بيش از خطر دشمن فهميده و دانا است. 4. دوست نادان قابل تحمل نيست چه برسد به دشمني او. كاربرد: 1. گوشزد كردن خطرات معاشرت با نادان. 2. در مذمت و نكوهش جهل و ناداني. 3. در برشمردن آيين و شرايط دوست‌يابي.
ضرب المثل هاي هم مضمونـ مشو يار خر تا نكشي بار خر! ـ عاقل آن است كه پرهيز كند از جاهل. ـ گلشن با بي‌خردان گلخن است.(2)
اشعار هم مضموناگر دانا بُوَد خصم تو بهتر * كه با نادان شوي يار و برادر (ناصر خسرو) چو دانا تو را دشمن جان بُوَد * بِهْ از دوست مردي كه نادان بود (فردوسي) دشمن دانا كه غم جان بُوَد *‌بهتر از آن دوست كه نادان بود (نظامي) كُنَد ار عاقلت به حق در خشم * بِهْ از آن كت ببندد ابله چشم (سنايي) گر زهر دهد تو را خردمند بنوش * ور نوش رسد ز دست نااهل بريز (خيام)(3)
ريشه هاي قرآني حديثيامام علي(ع): «عَدُوُّ عاقِلٌ خَيْرٌ مِنْ صَديقٍ اَحْمَق؛ دشمن عاقل از دوست احمق بهتر است.»(4) امام علي(ع): «اياك و مصادقة الاحمق، فانّه يُريدُ اَن يَنْفَعْكَ فَيَضُرُّكَ؛ از دوستي احمق بپرهيز؛ زيرا او مي‌خواهد به تو سود برساند ولي ضرر مي‌زند.»(5)
لغاتهمزادگان: هم‌سالان. پويه: دويدن. بن: ته، ريشه. همرهان: همراهان. تهمت نهند: تهمت زنند. نوش: چيز شيرين و گوارا. كت: كه تو را. ابله: نادان، احمق.
پاورقي1. حسن ذوالفقاري، داستان‌هاي امثال، تهران، مازيار، چ 2، 1385، ص 506. 2. غلامرضا حيدري ابهري، حكمت‌نامه پارسيان، قم، نشر جمال، چ 1، 1385، ص 337. 3. همان. 4. علامه مجلسي، بحارالانوار، بيروت، دار احياء التراث، چ 3، 1403 هـ.ق، ج 78، ص 12. 5. نهج‌البلاغه سيد رضي، تحقيق: كاظم محمدي و محمد دشتي، قم، انتشارات امام علي(ع)، چ 2، 1396 هـ.ق، حكمت 38.
منبعدوازده هزار مثل فارسي
نويسندهابراهيم شكورزاده بلوري
ناشرآستان قدس رضوي
محل چاپمشهد
سال چاپ1384
صفحه527

/// آخرین گزیده‌ها