// گزیده های معارفی / ضرب المثل

لزوم كار بهمراه توكل و غافل نشدن از كار به بهانه توكّل

عنوانلزوم كار بهمراه توكل و غافل نشدن از كار به بهانه توكّل
ضرب المثل«با توكل زانوي اشتر ببند.»
زمينه پيدايشدر واقع، اين عبارت ترجمه رسايي از سخنان پيغمبر اسلام(ص) با غلام خود است كه شرح آن چنين است: روزي شتر رسول اكرم(ص) گم شد. پس از جست‌و‌جوي بسيار آن را به حضور پيغمبر آوردند. حضرت به غلام خود فرمود: «مگر در موقع خواباندن شتر، زانوانش را نبسته بودي؟» غلام گفت: «كسي كه توكل به قادر متعال داشته باشد، احتياجي ندارد كه زانوان شتر را ببندد.» حضرت فرمود: «عقل و توكل»، يعني «اول زانوي شتر را ببند، سپس توكل كن»؛ زيرا قبول مشيت الهي به چيزي تعلق مي‌گيرد كه با كسب و كار و سعي و مجاهدت همراه باشد. نه جبرگراي صرف باش كه كاري نكني و همه چيز را از خدا بخواهي، نه مختار مطلق كه كسب و كار و حركت را بدون توكل و ياري جستن از خدا،‌ منشأ خير و بركت بداني.(1)
پيامهابه افرادي كه قدرت خلاقه افراد را هيچ مي‌دانند، درس زندگي مي‌آموزد كه نه كار بي‌توكل، مصلحت است و نه توكل و تسليمي كه تلاش به تعالي و كمال در آن نباشد. توكل و تسليم بايد توأم با سعي و فعاليت باشد تا ميوه شيرين به بار دهد.(2)
ضرب المثل هاي هم مضمونـ با توكل از سبب، غافل مشو.(3) (مولوي) ـ توكل كن كه يابي رستگاري.(4) ـ در سايه‌اي گريز كه وي را زوال نيست.(5) ـ كار خود بگذار با پروردگار.(6) ـ تكيه بر جبار كن تا برسي بر مراد.(7)
اشعار هم مضمونصرفِ بيكاري مگردان روزگار خويش را * پرده رويِ توكل ساز كار خويش را(8) (صائب) تكيه بر تقوا و دانش در طريقت، كافري است *‌ راهرو گر صد هنر دارد توكل بايدش(9) (حافظ) بكن كار و كرده به يزدان سپار(10) (فردوسي) گر توكل مي‌كني در كار كن * كسب كن، پس تكيه بر جبار كن(11) (مولوي) كه(*) را پشت‌گرمي ز يزدان بود * هميشه دل و بخت خندان بود(12) (فردوسي)
ريشه هاي قرآني حديثي«وَ عَلَي اللهِ فَلْيَتَوَكَّلِ المُؤْمنونَ؛ مؤمنان بايد تنها بر خدا توكل كنند.» (آل عمران: 60) رسول خدا(ص) به مردي كه مي‌گفت، شترم را رها مي‌كنم و و توكل مي‌كنم، فرمود: «قَيِّدها و تَوكَّلْ؛‌ شترت را ببند و بر خداي توكل كن».(13)
لغاتكه: كسي كه.
پاورقي1. مهدي پرتوي آملي، ريشه‌هاي تاريخي امثال و حكم، انتشارات سنايي، ج 1، ص 130؛ حسن ذوالفقاري، داستان‌هاي امثال، انتشارات مازيار، چ 1، 1384، ص 210. 2. ريشه‌هاي تاريخي امثال و حكم، ج 1، ص 130. 3. امثال و حكم دهخدا، ج 1، ص 347، انتشارات امير كبير،‌ تهران، چ 10، 1377. 4. ابراهيم شكورزاده بلوري، دوازده هزار مثل فارسي، مشهد، انتشارات آستان قدس رضوي، چ 1، 1380، ص 354. 5. همان، ص 507. 6. همان، ص 767. 7. همان، ص 344. 8. امثال و حكم دهخدا، ج 1، ص 185. 9. همان، ج 2، ص 862. 10. همان، ج 1، ص 451. 11. همان، ج 3، ص 1203. 12. همان، ص 1251. 13. متقي هندي، كنزل العمال، ح 5698.

/// آخرین گزیده‌ها