// گزیده های معارفی / ضرب المثل

عاقبت غفلت و ساده‌لوحي

عنوانعاقبت غفلت و ساده‌لوحي
ضرب المثل«صداش، صبح به گوشت مي‌رسه».
زمينه پيدايشدر زمان قديم، دزدي به خانه شخصي رفت و با سوهان، مشغول بريدن قفل در خانه شد. صاحب‌خانه رسيد و از دزد پرسيد: «عمو جان، اين موقع شب در اينجا چه كار مي‌كني؟» دزد با آرامش، جواب داد: «از شما چه پنهان كه دلم گرفته و دارم كمانچه مي‌زنم.» صاحب‌خانه خام پرسيد: «اي بابا، اين، چه جور كمانچه‌اي است كه صدا ندارد؟» دزد جواب داد: «اين، يك جور كمانچه‌اي است كه فردا صبح، صداش به گوشت مي‌رسه.» صاحب‌خانه، حرف دزد را قبول كرد و خوابيد. دزد با خيال راحت، قفل در را باز كرد و هر چه در اتاق بود برداشت و رفت. وقتي كه صبح، صاحب‌خانه، بيدار شد، مشاهده كرد كه دزد، همه چيز را برده است. با ناله و فرياد، مردم را دور خود جمع كرد و متوجه شد كه ديشب، دزد چه مي‌گفت.(1)
پيامهاهرگاه شخصي، غافل باشد و از عواقب اعمالي كه انجام مي‌دهد آگاه نباشد و به هشدار ديگران توجهي نكند، به او مي‌گويند: «صداش صبح به گوشت مي‌رسه».(2)
ضرب المثل هاي هم مضمونـ غافل منشين، نه وقت بازي است.(3) (نظامي) ـ غافل نشود عاقل، عاقل نشود غافل.(4) ـ خفتگان را آب بَرَد.(5) ـ يك دم غفلت، دو صد ندامت دارد.(6) (صابر همداني) ـ غافل، بي بَصَر است و جاهل، بي‌خبر.(7)
اشعار هم مضمونيك لحظه، غافل گشتم و صد سال، راهم دور شد.(8) جهان را به غفلت سپردن، خطاست.(9) (اديب پيشاوري)
ريشه هاي قرآني حديثيامام علي(ع): «مَنْ طالَتْ غَفْلَتُهُ تَعَجَّلَتْ هَلَكَتُهُ؛ هر كه غفلتش به درازا كشد، هلاكتش شتاب گيرد.»(10) امام علي(ع): «اِحْذَرُو الغَفَلَة: فإنّها مِنْ فَسادِ الحِسِّ؛ از غفلت بپرهيزيد كه آن ناشي از تباهي حس و دريافت است».(11)
پاورقي1. احمد وكيليان، تمثيل و مثل، ج 2، ص 143. 2. همان. 3. فرهنگ‌نامه امثال و حكم ايراني، ص 790. 4. امثال و حكم دهخدا، ج 2، ص 1123. 5. همان، ص 742. 6. ابراهيم شكورزاده بلوري، دوازده هزار مثل فارسي، ص 1070. 7. همان، ص 732. 8. امثال و حكم دهخدا، ج 4، ص 2050. 9. همان، ج 2، ص 599. 10. تميمي آمدي، غررالحكم و دررالكلم، ح 8318. 11. محمد محمدي ري شهري، ميزان الحكمه، ج 9، ص 4370.

/// آخرین گزیده‌ها