// گزیده های معارفی / ضرب المثل

بانفاق و فريب ديگران به هدف رسيدن

عنوانبانفاق و فريب ديگران به هدف رسيدن
ضرب المثل«آب زير كاه»
زمينه پيدايشآب زير كاه، از ابتكارات قبيله‌ها و جامعه‌هايي بوده است كه به علت ناتواني، جز از طريق حيله، جرئت مبارزه با دشمن را نداشته‌اند و براي آنكه بتوانند حريف خود را مغلوب كنند، در مسير حركت او باتلاقي حفر مي‌كردند و در آن‌ آب مي‌ريختند و روي آب را با كاه و گل به گونه‌اي مي‌پوشانيدند كه هيچ عابري تصور نمي‌كرد در بخشي از آن مسير و گذرگاه، آبي زير كاه‌ها وجود داشته باشد.(1)
پيامهاغالباً در مورد اشخاصي به كار مي‌رود كه زندگي و حشر و نشر اجتماعي خود را بر پايه فريب و نيرنگ بنا مي‌نهند و با صورت حق‌به جانب، ولي سيرتي زشت و ناپاك درصدد انجام دادن خواسته‌هاي شوم خود بر مي‌آيند.(2)
ضرب المثل هاي هم مضموناگر خلق را بفريبي، خالق را نتواني فريفت.(3)
اشعار هم مضمونشنيدم ز دانا، من از ديرباز * سرانجام، رسوا شود مكرساز.(4) (اديب پيشاوري) نگردد هرگز كس بر فريب و حيلت سود * مگر كليله و دمنه نخوانده‌اي ده‌بار.(5) (ابوحنيفه اسكافي)
ريشه هاي قرآني حديثيامام علي(ع): «مَنْ مَكَرَ بِالنّاسِ رَدَّ اللهُ سُبْحانَهُ مَكْرَهُ في عُنُقِهِ؛ هر كه به مردم نيرنگ زند، خداوند سبحان، نيرنگ او را گريبان‌گير خودش مي‌كند.»(6) امام علي(ع): «الْمَكْرُ شيمَةُ الْمَرَدَةِ؛ نيرنگ زدن، خصلت سركشان است.»(7) امام صادق(ع): «اِنْ كانَ العَرْضُ عَلَي اللهِ حَقّاً فَالْمَكْرُ لِهاذا؟!؛ اگر به راستي اعمال به پيشگاه خدا عرضه مي‌شود، ديگر نيرنگ چرا؟!».(8) امام علي(ع): «الخَديعَة شُومٌ؛ خدعه و نيرنگ كردن، شوم و ناپسند است».(9)
پاورقي1. ريشه‌هاي تاريخي امثال و حكم، ج 1، ص 11. 2. همان. 3. امثال و حكم دهخدا، ج 1، ص 208. 4. همان، ج 2، ص 959. 5. همان، ج 4، ص 1826. 6. تميمي آمدي، غررالحكم و دررالكلم، ح 8832. 7. همان، ح 623. 8. شيخ صدوق، خصال، ص 450. 9. سيد اصغر ناظم زاده، جلوه‌هاي حكمت، صص 202 و 203.

/// آخرین گزیده‌ها