// گزیده های معارفی / ضرب المثل

سفارش به استقامت و پايداري در ناملايمات

عنوانسفارش به استقامت و پايداري در ناملايمات
ضرب المثل«سد سكندر باش»
زمينه پيدايشبه روايت افسانه‌پردازان، اسكندر، در راه بازگشت از ظلمات و كنار چشمه آب حيوان، به شهري سرسبز و آراسته رسيد كه در پاي كوهي بلند واقع شده بود. بزرگان شهر در اين هنگام به خدمت او شتافتند و از خراب‌كاري قومي به نام يأجوج و مأجوج شكايت كردند و گفتند كه اين جانوران، اندامي پر مو و دنداني مانند دندان گراز دارند. گوش‌هاي آنها به قدري پهن است كه در موقع استراحت يكي را بستر و ديگري را روانداز مي‌كنند! در فصل بهار، گروه گروه از كوهسار فرو مي‌آيند و خواب و آسايش ما را بر هم مي‌زنند. اسكندر وقتي شرح اين ماجرا را شنيد، بي‌نهايت متأثر شد. با گروهي از دانشمندان به گذرگاه يأجوج و مأجوج رفت و محل تنگه را كه گذرگاه اقوام وحشي بود، از نزديك بررسي كرد. سپس فرمان داد سنگ، گچ، آهن، مس، روي، گوگرد، نفت و قير را به وسيله حرارت آتش با يكديگر درآميختند و ميان دو ديوار تنگه را با اين مواد به كلي پر كردند و بدين وسيله ساكنان جنوبي سد براي هميشه از تعرض و آسيب قوم يأجوج و مأجوج مصون ماندند!(1) به گفته نظامي: بدان گونه سدّي ز پولاد بست * كه تا رستخيزش نباشد شكست چو طالع نمود آن بلند اختري * كه شد ساخته سد اسكندري
پيامهازماني است كه بخواهند كسي را در مقابل دشمن يا حوادث به شوق و شجاعت وادار كنند.
ضرب المثل هاي هم مضمونـ اگر از خار بترسي دستت به گُل نمي‌رسد.(2) ـ گر خرمن گُل خواهي، از خار مترس اي دل.(3) (خواجوي كرماني) ـ آن را كه حساب پاك است، از محاسبه چه باك است؟(4) (سعدي) ـ راست باش و ز مير(*) و شاه مترس.(5) (اوحدي) ـ بي‌گناهان، دلير مي‌باشند.(6)
اشعار هم مضمونراست باش و مدار از كس، بيم.(7) (سنايي) تو پاك باش و مدار اي برادر از كس باك.(8) (سعدي)
ريشه هاي قرآني حديثيامام علي(ع): «الشّجاعَةُ نُضرَةٌ حاضرةٌ و فَضيلةٌ ظاهِرَةٌ؛ شجاعت، ياوري آماده و فضيلتي آشكار است.»(9) امام علي(ع): «كُنْ فِي الشَّدائِدِ صَبُوراً، و فَيِ الزَّلازِلَ وَقَوراً؛ در سختي‌ها بسيار شكيبا، و در زلزله‌ها و مصائبي كه باعث اضطراب شود بسيار باوقار باش».(10)
لغاتمير: امير.
پاورقي1. ريشه‌هاي تاريخي امثال و حكم، ج 2، تلخيص از صص 619 ـ 621. 2. ابراهيم شكورزاده بلوري، دوازده هزار مثل فارسي، ص 127. 3. همان، ص 822. 4. امثال و حكم دهخدا، ج 1، ص 55. 5. همان، ج 2، ص 858. 6. دوازده هزار مثل فارسي، ص 292. 7. امثال و حكم، ج 2، ص 822. 8. همان،‌ ج 1، ص 559. 9. سيد اصغر ناظم‌زاده، جلوه‌هاي حكمت، قم، انتشارات دفتر تبليغات اسلامي، چ 3، 1377، ص 311. 10. تميمي آمدي، غررالحكم و دررالكلم، ج 1، ح 7147، ص 687.

/// آخرین گزیده‌ها